Het Saoedische ministerie van Buitenlandse Zaken zei op 7 februari 2024 dat er geen diplomatieke betrekkingen met Israël zouden komen tenzij een onafhankelijke Arabische staat binnen de grenzen van 1967 werd erkend, met Oost-Jeruzalem als hoofdstad, en de gevechten in Gaza stopten. In februari 2025 herhaalde het dat normalisering niet zou plaatsvinden zonder een onafhankelijke staat. Saoedi-Arabië stelde deze voorwaarden als vereisten voor diplomatieke betrekkingen.
Wat Riyad heeft verklaard
De verklaring van februari 2024 noemde erkenning van een staat binnen de grenzen van 1967 met Oost-Jeruzalem als hoofdstad, een einde aan de Israëlische militaire operaties in Gaza en terugtrekking van Israëlische troepen uit Gaza. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken omschreef de Saoedische eisen in mei 2024 als rust in Gaza en een traject naar een onafhankelijke staat. Dat onderscheid is van belang: een ‘traject’ betekent niet noodzakelijk de onmiddellijke oprichting van een staat, terwijl de openbare verklaring van Saoedi-Arabië de erkenning van een staat eiste.
Het Saoedische beleid verwijst ook naar het Arabische Vredesinitiatief van 2002, dat regionale normalisering aanbood na terugtrekking uit gebieden die in 1967 waren veroverd, een overeengekomen oplossing voor vluchtelingen en een Arabische staat met Oost-Jeruzalem als hoofdstad. Zie voor de huidige formulering de gedateerde verklaring van het Saoedische ministerie van Buitenlandse Zaken en de herbevestiging van februari 2025.
Het verklaarde standpunt van Israël
Op 19 februari 2024 nam het Israëlische kabinet unaniem een verklaring aan die internationale dictaten over een definitief akkoord en eenzijdige erkenning van een Arabische staat verwierp. Volgens de verklaring zou een akkoord alleen voortkomen uit rechtstreekse onderhandelingen zonder voorafgaande voorwaarden. De volgende dag legde premier Benjamin Netanyahu die formulering voor aan de Knesset. Netanyahu presenteerde het standpunt uit de verklaring: Israël verzette zich tegen eenzijdige erkenning en riep op tot rechtstreekse onderhandelingen.
In juli 2024 stemde de Knesset met 68 tegen 9 voor een afzonderlijke verklaring tegen de oprichting van een Arabische staat ten westen van de Jordaan. Die formulering was ruimer dan de verklaring van februari, die eenzijdige erkenning afwees. Het Israëlische veiligheidsargument draait om de dreiging van een gewapende entiteit nabij bevolkingscentra en de noodzaak van afdwingbare veiligheidsregelingen. De eis van Saoedi-Arabië voor een staat is expliciet, waardoor onderhandelaars het onderliggende meningsverschil moeten overbruggen.
Waarom de voorwaarden politiek moeilijk liggen
Israëlische regeringen hebben parlementaire steun nodig om te regeren, en coalitiepartners hebben zich publiekelijk verzet tegen territoriale concessies en een staat. Als een partij de coalitie verlaat, kan dat de meerderheid bedreigen, maar daardoor wordt de Knesset niet vanzelf ontbonden en worden er niet automatisch verkiezingen uitgeschreven. De zetelverhoudingen in de coalitie maken concessies politiek moeilijk: partijen die tegen een staat zijn, kunnen de parlementaire meerderheid van de regering bedreigen.
De Verenigde Staten zeiden dat de Saoedische eisen rond een staat deel uitmaakten van het pakket dat aan normalisering was gekoppeld. Zie de briefing van 2 mei 2024 en het stemmingsverslag van de Knesset van juli 2024. Zie voor het totale pakket en de Amerikaanse onderdelen het overzicht van deze categorie.