Getuigenissen van overlevenden gaven in Israël vorm aan de herdenking van de Holocaust via instellingen en openbare gebeurtenissen. De Knesset stelde Yad Vashem in 1953 in en gaf het de opdracht documentatie te verzamelen en slachtoffers en Joods verzet te herdenken. In 1961 werden 108 overlevenden vermeld als getuigen bij het proces tegen Adolf Eichmann in Jeruzalem, waar hun getuigenissen een publiek in Israël en daarbuiten bereikten.
De wettelijke opdracht van Yad Vashem
De Knesset nam in 1953 de Wet op de Herdenking van Martelaren en Helden aan. De wet stelde Yad Vashem in als Israëls herdenkingsinstelling en omschreef de taak om materiaal te verzamelen over Joden die stierven, vochten of in opstand kwamen tegen de nazi-vijand en diens collaborateurs, en om de namen van verwoeste gemeenschappen en instellingen te bewaren. De wet gaf de instelling haar opdracht; de bouw van de locatie en de programma’s ontwikkelden zich later.
Getuigenissen van overlevenden en documentatie werden een kernonderdeel van dit werk. De archieven van Yad Vashem bewaren persoonlijke documenten naast officiële stukken, foto’s en geschiedenissen van gemeenschappen. De verhalen van overlevenden voegden bewijsmateriaal, namen en individuele ervaringen toe aan een nationale instelling.
108 getuigen in Jeruzalem
Het Eichmann-proces begon op 11 april 1961 in Beit Ha’am in Jeruzalem, volgens de tijdlijn van het proces van Yad Vashem. Israël bereidde ongeveer 1.600 documenten voor en selecteerde 108 getuigen die de Holocaust hadden overleefd. Hun verhalen beschreven de verwoesting van het Joodse leven in Europa, terwijl de aanklager Eichmanns rol bij deportatie en moord aantoonde. De rechtbank veroordeelde hem en legde hem in december 1961 de doodstraf op; het Hooggerechtshof bekrachtigde het vonnis, zoals vermeld in de tijdlijn van het proces van Yad Vashem.
De historische beschrijving van Yad Vashem noemt het proces een mijlpaal in het publieke bewustzijn. De getuigenissen maakten de ervaringen van overlevenden zichtbaarder in het Israëlische openbare leven en beïnvloedden hoe jongeren met de Holocaust kennismaakten. Dit doet geen afbreuk aan eerdere herdenking: Yad Vashem en herdenkingsactiviteiten van overlevenden bestonden al vóór het proces.
Getuigenissen naast documentatie
Het proces en Yad Vashem vervulden verschillende rollen. Een rechtbank beoordeelde een verdachte volgens de wet; een herdenkingsinstelling verzamelde bewijsmateriaal en bewaarde de documentatie voor volgende generaties. Samen maakten ze de stemmen van overlevenden tot een vastgelegd onderdeel van Israëls publieke beeld van de Holocaust.
Bekijk het overzicht van overlevenden in Israëls stichtende generatie en het door overlevenden gestichte Ghetto Fighters’ House.