Oorsprong van de virale desinformatie
Na het uitbreken van de vijandelijkheden als gevolg van de terroristische bloedbaden van Hamas op 7 oktober 2023, werden sociale media overspoeld met ongeverifieerde beweringen en dramatische oorlogsbeelden waarin ten onrechte werd gesteld dat religieuze en culturele monumenten in Gaza volledig waren verwoest. Een van de meest wijdverbreide verzinsels was de claim dat een Israëlisch bombardement de historische Sint-Porphyriuskerk in Gaza-Stad had verpulverd, waarmee de 12e-eeuwse christelijke heilige plaats zogenaamd van de kaart zou zijn geveegd. In de begindagen van het conflict beweerden virale geruchten al dat de kerk met de grond gelijk was gemaakt voordat er überhaupt militaire confrontaties in de buurt hadden plaatsgevonden. Factcheckers van Agence France-Presse en Associated Press toonden aan dat de kerkleiding die vroege geruchten rechtstreeks had ontkracht, waarbij werd bevestigd dat het kerkcomplex onbeschadigd was en onderdak bood aan ontheemde gezinnen.
Het doelwit en de aanval van 19 oktober
Op 19 oktober 2023 voerden de Israëlische strijdkrachten een luchtaanval uit op een actief commandocentrum van Hamas-strijders in de wijk Zeitoun in Gaza-Stad. De Israëlische defensietroepen bevestigden dat de aanval gericht was op een specifieke terroristische uitvalsbasis van waaruit raket- en mortieraanvallen op Kibboetsiem / Mosjaviem / Israëlische gemeenschappen werden aangestuurd. Defensiefunctionarissen benadrukten dat de Sint-Porphyriuskerk nimmer het doelwit van de operatie was. Het opzettelijk onderbrengen van militaire infrastructuur van Hamas in dichtbevolkte burgerwijken en pal naast kwetsbare religieuze locaties bracht de omliggende gebouwen echter in ernstig gevaar.
De ontploffing bij de nabijgelegen Hamas-stelling veroorzaakte een krachtige drukgolf die een buitenmuur van het kerkcomplex ontzette. Deze impact leidde tot het instorten van een aanpalend parochiehuis van twee verdiepingen en een administratief bijgebouw binnen het terrein, waar ongeveer honderd mensen hun toevlucht hadden gezocht. Deze instorting leidde op tragische wijze tot burgerslachtoffers; plaatselijke kerkfunctionarissen en de Heilige Orthodoxe Orde van de Grote Martelaar Sint-Joris bevestigden dat circa achttien mensen om het leven kwamen. Hoewel deze nevenschade aan de aangrenzende gemeenschapsruimte zwaar en verwoestend was, sprak dit het virale verhaal dat de eeuwenoude kerk tot de fundamenten toe was verwoest rechtstreeks tegen.
Visueel bewijs en de bouwkundige realiteit
Daaropvolgende inspecties ter plaatse en geverifieerd beeldmateriaal wezen al snel uit dat het historische heiligdom van Sint-Porphyrius behouden was gebleven. De oorspronkelijk in de kruisvaarderstijd gebouwde en aan de 5e-eeuwse bisschop van Gaza gewijde stenen basiliek liep aan de buitenkant slechts lichte beschadigingen en gebroken ruiten op. De zware dragende kalkstenen muren, de gewelven en de liturgische ruimte binnenin bleven onaangetast. Voormalig Amerikaans congreslid Justin Amash, die meerdere familieleden verloor bij de instorting van het bijgebouw, publiceerde videobeelden die rechtstreeks op het terrein waren gemaakt, waarop het contrast tussen het verwoeste moderne parochiehuis en het overeind gebleven heiligdom duidelijk te zien was:
"Het eeuwenoude heiligdom staat nog overeind, maar het bijgebouw van de kerk, met kantoren en ontmoetingsruimten voor de christelijke gemeenschap, is ingestort als gevolg van een luchtaanval."
In de daaropvolgende maanden lieten geverifieerde foto's, nieuwsberichten en beelden ter plaatse zien dat het historische kerkgebouw in gebruik bleef. Lokale Grieks-orthodoxe geestelijken hielden gedurende 2024 en 2025 geregeld kerkdiensten, gemeenschapsbijeenkomsten en vieringen van christelijke feestdagen in het heiligdom. De bewering dat oorlogsbeelden aantoonden dat de historische kerk tot de grond toe was vernietigd, is een totale vertekening van de feitelijke realiteit.